Świat słów i niezliczonych historii

Pamiętam bardzo wyraźnie moment, w którym po raz pierwszy sięgnąłem po opowiadania Edgara Allana Poe. Nie była to decyzja wynikająca ze szkolnego obowiązku ani literackiej ciekawości — raczej impuls, który przyszedł z zupełnie innego świata: ze świata Muzyki. W moim przypadku droga do twórczości Edgara Allana Poe prowadziła... przez Muzykę heavy metalową.

Ktoś bardzo wrażliwy pewnie chodzi długo w milczeniu. Nie dlatego, że brakuje słów, ale dlatego, że każde wydaje się zbyt lekkie wobec tego, co właśnie zostało przeczytane. Książka krótka objętościowo, ale ogromna ciężarem moralnym i filozoficznym. Po każdej kolejnej przeczytanej stronie miałem wrażenie, jakbym schodził głębiej do jaskini, w której są coraz mniej wygodne wyjaśnienia oraz pocieszające interpretacje. Tylko czy aby na pewno tam są?!

Bywają chwile, kiedy człowiek potrzebuje czegoś lekkiego i łatwo przyswajalnego, a takimi są np. historie szpiegowskie. Któż nie zna Forsyth'a, Ludluma, MacLean'a, Folleta, Forbes'a czy Le Carre'a. Tym razem sięgnąłem po książkę Arturo Perez-Reverte „Eva” - drugą część cyklu o szpiegu Lorenzo Falco (część pierwsza po prostu "Falco").

Biografie należą do moich ulubionym gatunków literatury. Najnowszą książkę o dwóch Beatlesach "John & Paul. The Beatles i muzyczne love story” czyta się szybko i z zainteresowaniem. Ogólnie The Beatles to zespół, którego historia wciąż jest opowiadana na nowo, choć wydawałoby się, że powiedziano o nich już wszystko. Jednak książka "John & Paul..." nie jest typową biografią zespołu ani osobną historią dwóch muzyków. Autor zaproponował zupełnie inną perspektywę: patrzy na dzieje Beatlesów przez pryzmat relacji między Johnem Lennonem i Paulem McCartneyem.

Obiecałem tym razem coś z naszego "podwórka". Czwarty tom Opowieści Naszych Dni, a w nim pięć opowiadań Agnieszki Oknińskiej. Ujęła mnie przede wszystkim historia ukazana w  „Małych gettach”.  Opowiadanie nie epatuje wielką fabułą ani dramatyczną konstrukcją literacką. To opowieść cicha, a zarazem ciężka od doświadczeń; prosta w języku, lecz posiadająca głęboki sens. Jej prawdziwa siła polega na tym, że opowiada o życiu takim, jakie jest: niespójnym, pełnym sprzecznych pragnień, nadziei i kompromisów.

Czytanie "Opowiadań wszystkich" Kurta Vonneguta przypomina wejście do ogromnego Laboratorium Ludzkiej Natury. Pisarz w tej krótkiej formie ujawnia się jako niezwykle precyzyjny obserwator świata. W opowiadaniu ma się zaledwie kilka, kilkanaście stron, aby uchwycić sens ludzkiego doświadczenia. Vonnegut robi to z lekkością, humorem i okrucieństwem zarazem.

Jestem po lekturze „Rzeźni numer pięć” Kurta Vonnegut'a, którą po raz pierwszy przeczytałem na studiach, a która to należy bez wątpienia do Ekstraklasy Literatury Światowej. Spróbujmy trochę opowiedzieć o niej, trochę pofilozofować, pobawić się analizą tej historii.

I zaczynamy od razu od Billy'ego Pilgrim'a, który...„Odkleił Się Od Czasu”! To zdanie brzmi być może jak żart, jak science fiction podszyte absurdem, a jednak w gruncie rzeczy jest Najprawdziwszą Metaforą Traumy. Bo Czas w tej powieści nie płynie. Czas tutaj pęka! Jest jak lustro rozbite o beton historii. 

Po "Stworzeniu świata" autorstwa Gore Vidala spodziewałem się przede wszystkim wielkiej historycznej przygody. Wiedziałem, że Vidal potrafi pisać o przeszłości z rozmachem, że fascynuje go polityka, religia, narodziny imperiów i cywilizacji. Nie spodziewałem się jednak, że książka stanie się długą, hipnotyzującą rozmową o człowieku. O jego pysze, lęku, potrzebie wiary, o nieustannej chęci tłumaczenia świata nawet wtedy, gdy świat wymyka się wszelkim definicjom.

Szybki wypad do biblioteki, bo w Częstochowie w Teatrze... "Medea” Eurypidesa i przed obejrzeniem, należy sobie trochę tej historii przypomnieć. Dramat ten, jak rozżarzony węgiel nie stygnie mimo dwóch i pół tysiąca lat. Czytany dziś, tuż przed zapowiadaną premierą w Teatrze im. Adama Mickiewicza, budzi niecierpliwą ciekawość: jak współczesna scena udźwignie konflikt tak bezlitosny, tak intymny i zarazem tak uniwersalny? Bo to właśnie konflikt między Jazonem a Medeą jest osią, wokół której obraca się cała ta tragedia.

Napisano sporo powieści, których niemal każda strona zostawia jakiś "osad" — czy to emocjonalny, czy intelektualny, a czasem wręcz fizyczny. „Malarz dusz” należy dla mnie właśnie do tej kategorii. Książka stawia czytelnika w samym środku konfliktu między Sztuką a Przetrwaniem, Ideałem a Głodem, Światłem a Brudem Epoki. Po przeczytaniu ostatniej strony upewniłem się, że Barcelona z przełomu XIX i XX wieku jest miastem, które przeżyło Niesamowitą Historię!

Orhan Pamuk napisał powieść, którą trudno zamknąć w prostych kategoriach. "Nazywam się Czerwień" nie jest jedynie kryminałem historycznym, nie jest wyłącznie traktatem o Sztuce, nie jest też tylko opowieścią o miłości. To opowieść przypominająca misternie tkany perski dywan – im dłużej o niej myślę, tym więcej dostrzegam wzorów, znaczeń i ukrytych ścieżek prowadzących ku kolejnym odkryciom.

Córka Magdalena zainspirowała mnie do podzielenia się z Wami moimi przemyśleniami na temat jednego z największych Arcydzieł Literatury. Dużo rozmawiamy o moich inspiracjach. Dużo pyta, analizuje. Jestem z niej bardzo dumny, coraz częściej mnie zaskakuje, ale...do rzeczy. Było łatwo, bo wyciągnąłem mój stary zeszyt i troszeczkę tylko doszlifowałem to, co napisałem wiele, wiele lat temu.... To mój TOP 4.

"Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa - kolejna książka, która prowadziła mnie za rękę przez labirynt kontrastów i pytań o naturę człowieka.

Przyznam szczerze: sięgając po „Władcę Barcelony” Chufo Llorénsa, nie miałem w planach analizowania tej powieści. Miało być szybko, lekko i przyjemnie i kolejna książka. Spodziewałem się nawet, że po stu, może stu pięćdziesięciu stronach znudzę się i odłożę ją na półkę — jak to bywa z wieloma powieściami historycznymi, które częściej zahaczają o fantastykę niż o prawdę, a ich patos „ku pokrzepieniu serc” zwyczajnie mnie nuży.

Zastanawiałem się dość długo zanim postanowiłem napisać trochę o tej powieści. Powieści, którą przegapiłem, którą można potraktować jako traktat o naturze człowieka. Jest to wielowątkowa historia społeczna, z głęboko filozoficzną refleksją nad kondycją człowieka. Vargas Llosa nie postawił w niej tez wprost — nie formułuje manifestów ani sentencji — pozwala, by sens wyłaniał się z chaosu zdarzeń, z krzyżujących się losów bohaterów i z brutalnej materii przedstawionego świata. Ta powściągliwość sprawia, że filozofia „Zielonego Domu” jest bardziej poruszająca: nie narzuca się, lecz osacza czytelnika.

Pragnę podzielić się z Wami kolejną książką. Wracam, jak kiedyś już wspominałem, do moich ulubionych. Znalazłem zeszyt ze swoimi tekstami, które powstawały dzięki literackim inspiracjom i chcę podzielić się z Wami tym, co mnie w nich fascynowało, dlaczego tak mocno utkwiły mi w pamięci.

„Pod słońcem szatana” to powieść, którą wziąłem do ręki z polecenia... księdza. Skorzystałem, ponieważ miałem z nim zajęcia z Historii Kościoła na uczelni i prowadziłem dysputy na temat nieistniejącego Boga (byłem dobrze przygotowany, bowiem wówczas "Kryminalna historia Kościoła" oraz "Stary Testament" zagościły wśród moich głównych lektur na cały rok).

Po "Rzecz o mych smutnych dziwkach" sięgnąłem już po raz drugi. Dlaczego? Między innymi dlatego, że w ostatnich kilku latach niewiele nowych rzeczy z literatury mnie wciągało. Nadal żaden współczesny, młody pisarz, którego książki otrzymuję najczęściej z polecenia, nie potrafi podarować mi tego, co otrzymałem od Marqueza, Llosy, Dostojewskiego, Goldinga, Faulknera, Hemingway'a, Vonneguta, Twaina, Dickensa, Orwella, Borgesa, Hugo, Flauberta, Bułhakowa, Czechowa, Prousta, Poe'go, Shakespeare'a, Lovercrafta....(mógłbym jeszcze długo...).

Sięgnąłem po raz pierwszy po powieść „Raj tuż za rogiem” w 2004 roku, niedługo po tym jak ukazała się na rynku (pamiętam dokładnie, bo napisałem tekst na jej podstawie; poza tym uwielbiam Llosę, czytałem prawie wszystko). Z przyjemnością wróciłem do niej po 20 latach.

Mario Vargas Llosa ponownie udowodnił, że potrafi mówić o ludzkim życiu w sposób dogłębnie prawdziwy – bez upiększeń, a jednocześnie z niezwykłą czułością. Ta książka nie tylko opowiada historię dwojga ludzi – Flory Tristan i Paula Gauguin'a (tak, tego) – ale też staje się zwierciadłem, w którym każdy z nas może dostrzec siebie: swoje pragnienia, rozdarcia, marzenia i tęsknoty za sensem życia.