Od kilku lat wybierałem się do Muzeum Kinematografii w Łodzi. Wreszcie, przy okazji wizyty w Muzeum Fabryki, udało się cel zrealizować. Byłem bardzo ciekawy, czy jest to zwykła ekspozycja poświęcona historii filmu czy też może bardziej Pamięć Naszych Emocji, które przeżywaliśmy będąc dziećmi i młodzieńcami wkraczającymi w dorosłość. Ruszyłem więc z ciekawością w tę podróż przez wyobraźnię i spacer po miejscu, gdzie "światło po raz pierwszy nauczyło się opowiadać historie".
Sam pałac Karola i Anny Scheiblerów przygotowuje zwiedzającego na coś wyjątkowego. Monumentalna rezydencja jednego z największych łódzkich przemysłowców zachwyca elegancją. Jej wnętrza zdają się szeptać opowieści o epoce, w której Łódź była miastem kontrastów. Z jednej strony tętniącym życiem przemysłowym organizmem, z drugiej miejscem narodzin niezwykłych ambicji artystycznych. Trudno oprzeć się wrażeniu, że właśnie tutaj historia miasta spotyka się z historią kina w sposób niemal naturalny. Nieprzypadkowo przecież pałac pojawił się na ekranie w „Ziemi obiecanej”. Kiedy spacerowałem po jego salonach, miałem chwilami wrażenie, że zza kolejnych drzwi za moment wyjdzie Karol Borowiecki, a gdzieś w oddali zabrzmi charakterystyczny głos Daniela Olbrychskiego.
Łódź od dawna żyje kinem. To tutaj przez dziesięciolecia powstawały filmy, które tworzyły kanon polskiej kultury. Tutaj studiowali przyszli mistrzowie: Andrzej Wajda, Roman Polański, Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi czy Jerzy Skolimowski. Tutaj dojrzewały pomysły, które później zdobywały uznanie na najważniejszych festiwalach świata.
Zwiedzanie rozpoczyna się właściwie od pytania, które wydaje się oczywiste: czym jest kino? Odpowiedź okazuje się jednak znacznie bardziej złożona. Kino nie zaczęło się przecież od kamer cyfrowych ani nawet od taśmy filmowej. Zanim pojawili się bracia Lumière, człowiek od stuleci próbował oszukać własny wzrok. Dawne urządzenia optyczne – fenakistiskopy, zoetropy, laterny magiczne czy camera obscura – pokazują, jak wielkie było ludzkie pragnienie wprawienia obrazu w ruch. Każde z nich wydaje się dziś zabawną ciekawostką, ale jednocześnie przypomina, że największe wynalazki zrodziły się z dziecięcej ciekawości.
Patrząc na te niepozorne mechanizmy, trudno nie pomyśleć o współczesności. Żyjemy otoczeni ekranami. Obraz płynie nieprzerwanie z telefonów, komputerów i telewizorów. Tymczasem tutaj można zobaczyć, ile cierpliwości, wiedzy i pomysłowości wymagało stworzenie pierwszej iluzji ruchu. Nagle okazuje się, że magia kina nie zaczyna się od wielkich gwiazd ani efektów specjalnych. Rodzi się w prostym zachwycie nad tym, że nieruchomy obraz potrafi ożyć.
Kolejne sale prowadzą przez historię polskiej kinematografii niczym dobrze skonstruowany scenariusz. Obok aparatów fotograficznych i kamer stoją projektory pamiętające czasy, gdy zapach rozgrzanej taśmy był nieodłącznym elementem każdego seansu. Są plakaty, fotosy, fragmenty scenografii, kostiumy, dokumenty. Każdy z tych przedmiotów wydaje się mieć własną biografię.
To niezwykłe uczucie patrzeć na kamerę, która przed laty rejestrowała twarze aktorów, dziś należących do historii. W pewnym sensie jest ona świadkiem. Widziała więcej niż niejeden z nas. Zapisała uśmiechy, łzy, dramaty, triumfy. Wszystko to zamknięte zostało na cienkiej taśmie celuloidowej, która okazała się dużo trwalsza niż nasza pamięć.
W muzeum bardzo mocno wybrzmiewa jeszcze jedno – film nigdy nie jest dziełem jednej osoby. Owszem, pamiętamy nazwiska reżyserów i aktorów, ale za każdą sceną stoją operatorzy, scenografowie, kostiumografowie, charakteryzatorzy, montażyści, kompozytorzy, dźwiękowcy i dziesiątki ludzi, których nazwiska przesuwają się później przez kilkanaście sekund w napisach końcowych. Tutaj odzyskują należne miejsce. Kino tutaj przestaje być mitem samotnego geniusza, a staje się wspólnym wysiłkiem wielu wyobraźni.
Szczególne wzruszenie wywołuje część poświęcona polskiej animacji. Dla wielu zwiedzających jest to podróż do dzieciństwa. I dla mnie również taką się okazała. Oryginalne lalki z filmów Studia Małych Form Filmowych Se-ma-for to przecież Bohaterowie moich wspomnień! Miś Uszatek, Colargol, Pingwin Pik-Pok czy postacie z „Zaczarowanego ołówka” przypominają czasy, gdy telewizja nie zagłuszała świata nieustannym hałasem, a kilkunastominutowa dobranocka wystarczała, by uruchomić dziecięcą wyobraźnię na cały wieczór, a nawet i następny dzień.
Patrząc na te niewielkie lalki, trudno uwierzyć, ile pracy wymagało stworzenie kilku minut animacji. Każdy ruch łapy, każde skinienie głowy, każdy uśmiech powstawał klatka po klatce. W epoce komputerowych efektów specjalnych taka cierpliwość wydaje się niemal heroiczną cnotą. A jednak to właśnie dzięki niej powstały dzieła, które do dziś zachwycają swoją prostotą i szczerością.
Spacerując przez kolejne sale, często łapałem się na myśli, że muzeum opowiada nie tyle historię kina, ile historię człowieka. Bo przecież od tysięcy lat robimy właściwie to samo – opowiadamy sobie historie. Dawniej przy ognisku, przy stole, później w teatrze, książkach, a wreszcie na ekranie. Zmieniają się narzędzia, lecz potrzeba pozostaje identyczna. Chcemy śmiać się z bohaterami, płakać nad ich losem, bać się razem z nimi i wierzyć, że dobro jednak potrafi zwyciężyć.
Może właśnie dlatego kino stało się jednym z najważniejszych języków XX wieku. Nie zna granic. Nie potrzebuje tłumacza dla Emocji. Twarz Charliego Chaplina rozśmieszała ludzi na wszystkich kontynentach. Filmy Andrzeja Wajdy opowiadały światu o polskiej historii. Krzysztof Kieślowski udowodnił, że najważniejsze dramaty rozgrywają się w ludzkim sumieniu, a nie na polach bitew. Każdy z nich pozostawił po sobie nie tylko filmy, lecz także sposób patrzenia na rzeczywistość.
Muzeum przypomniało mi również, jak bardzo kruche jest filmowe dziedzictwo. Taśmy niszczeją. Kolory blakną. Dźwięk ulega zatarciu. Dlatego praca archiwistów, konserwatorów i muzealników ma dziś znaczenie większe niż kiedykolwiek wcześniej. Ocalają nie przedmioty, lecz pamięć Kultury. Dzięki nim kolejne pokolenia mogą zobaczyć świat takim, jakim widzieli go twórcy sprzed kilkudziesięciu lat.
Wychodząc z pałacu Scheiblerów, nie miałem poczucia zakończenia zwiedzania. Raczej wrażenie, że właśnie skończył się dobry film. Taki, po którym musiałem chwilę pomilczeć, poukładać sobie obrazy i zastanowić się nad własnymi wspomnieniami, co uczyniłem w skromnej, niewielkiej muzealnej kawiarni.
Zastanawiałem się czy każdy z nas nosi w sobie prywatne muzeum kinematografii? Kilka albo kilkanaście scen, których nigdy nie zapomni? Muzykę rozbrzmiewającą jeszcze długo po napisach końcowych albo bohaterów, którzy stali się częścią naszego życia? Od razu przypomniały mi się ponownie filmy oglądane z rodzicami, pierwszą miłością, dziećmi czy samotnie w deszczowy wieczór. Kino od zawsze było czymś więcej niż rozrywką. Było i jest nadal lustrem, w którym odbijają się nasze marzenia, lęki i nadzieje.
Muzeum Kinematografii w Łodzi przypomina o tym z niezwykłą delikatnością. Zaprasza do spokojnej rozmowy z historią ruchomego obrazu i przypomina o tysiącach godzin pracy, setkach ludzi pracujących przy każdej produkcji.
Każdy film mówi o przemijaniu, a jednocześnie z tym przemijaniem nieustannie walczy. Aktorzy odchodzą, reżyserzy kończą swoje opowieści, stare kina zmieniają się w centra handlowe, taśmy ustępują miejsca plikom zapisanym w pamięci komputerów. A jednak wystarczy, że w ciemnej sali zgaśnie światło i rozbłyśnie ekran i w tej samej chwili wszystko zaczyna się od nowa.
Warto było odwiedzić to miejsce. Nie tylko po to, aby poznać historię polskiej kinematografii, ale by przypomnieć sobie, że kino – podobnie jak literatura, teatr czy muzyka – jest jednym z najpiękniejszych sposobów, jakie człowiek wymyślił, aby ocalić własną pamięć od zapomnienia. A Muzeum Kinematografii w Łodzi jest strażnikiem tej pamięci. Skromnym, lecz niezwykle potrzebnym.
@ak
Pozdrawiam Światłem Opowiadającym Historie
Rock'n'RollinMovie Lives
Dodaj komentarz
Komentarze